Η ομιλία της JACQUELINE DE ROMILLY

Την 11η Ιουλίου 1995 σε μια λαμπρή, επίσημη τελετή στην Πνύκα, με μεγαλοπρεπές σκηνικό την Ακρόπολη, με παρουσία του κ. Προέδρου της Δημοκρατίας, όλης της πολιτικής ηγεσίας και εκατοντάδων εκλεκτών προσκεκλημένων το «Ίδρυμα Ωνάση» απένειμε τα καθιερωμένα «Βραβεία Ωνάση» σε προσωπικότητες, που διακρίθηκαν διεθνώς σε διάφορους τομείς. Η κα Ζακελίν ντε Ρομιγί, Ελληνίστρια, έλαβε το «Βραβείον Ωνάση για τον Πολιτισμό (Γράμματα, Τέχνες και Ανθρωπιστικές Επιστήμες), για τα διεθνούς αναγνωρίσεως συγγράμματά της, την εξαιρετική συμβολή της στη μελέτη και διάδοση του Αρχαίου Ελληνικού Πνεύματος και για τους αγώνες της για τη διατήρηση της Αρχαίας Ελληνικής και Λατινικής Γλώσσας στα Γυμνάσια και τα Λύκεια ως βάσεως του συγχρόνου πολιτισμού και της ανθρωπιστικής Παιδείας.

Μετά την απονομή του Βραβείου από τον κ. Προέδρο της Δημοκρατίας η κα de Romilly ανήλθε στο βήμα και με Ελληνικά στην αρχή είπε τα εξής:

«Κύριε Πρόεδρε της Δημοκρατίας, επιτρέψατε μου να αποτανθώ στον Πρόεδρο του Ιδρύματος Ωνάση και να τον ευχαριστήσω για την τιμή που μου έκανε το Ίδρυμα.
Κυρίες και κύριοι!
Θέλω να σας εκφράσω τη βαθιά μου ευγνωμοσύνη, τη χαρά μου και το θαυμασμό μου για το γεγονός! Όλη μου τη ζωή αντλούσα ευτυχία χάρις στην αδιάκοπη επαφή με τα έργα της Αρχαίας Ελλάδος και αισθανόμουν γι’ αυτό ένα χρέος απέναντι στη χώρα σας! Και να που η Ελλάδα έρχεται σήμερα να μου χαρίσει επιπλέον το πιο μεγαλοπρεπές και το πιο ένδοξο δώρο! Όμως την οφειλή μου θα την εκφράσω πιο καλά στην μητρική μου γλώσσα… Τώρα στα Γαλλικά.
J’ ai, il est vrai, servi de toutes mes forces….Είναι αλήθεια ότι έχω υπηρετήσει με όλες μου τις δυνάμεις την Ελληνική Παιδεία, αλλά παρ’ όλο που αγαπώ την Ελλάδα δεν το έκαμα από αγάπη προς αυτήν, υπηρετούσα την αγάπη για την αλήθεια, γιατί είναι αναμφισβήτητο γεγονός ότι αυτά που συνέβησαν εδώ πριν από 25 αιώνες έχουν επακόλουθα που διαρκούν ακόμη και των οποίων η επιρροή παραμένει ουσιαστική για το σημερινό μας κόσμο. Εδώ στην Πνύκα συνήρχετο η Εκκλησία του Δήμου, εδώ χτύπησε η καρδιά της Δημοκρατίας. Γεννήθηκε σ’ αυτήν την Πόλη τις παραμονές του 5ου αιώνα π.Χ. και από τη γέννησή της αντανακλούσε μια καθαρή συνείδηση αρχών που θα ήταν εσαεί δική της.
Οι Έλληνες είχαν κατανοήσει ήδη από την εποχή των Μηδικών πολέμων ότι η ιδιαιτερότητα τους ήταν να μην υποκλίνονται μπροστά σ’ έναν άνθρωπο, να μην ανέχονται την απόλυτη εξουσία ενός Βασιλιά, ενός ηγεμόνα… Είχαν διαισθανθεί και διακηρύξει ότι ο Νόμος ήταν προτιμότερος από την αυθαιρεσία και η Δικαιοσύνη από την βία… Το είχαν ειπεί εδώ με την φωνήν ανδρών, όπως του Θεμιστοκλή και του Περικλή. Και η λάμψη αυτών των λόγων, που διατηρείται μέχρι σήμερα, εξακολουθεί να μας συγκινεί! Γιατί το αξιοθαύμαστο με την Ελλάδα δεν είναι ότι εφάρμοσε πρώτη ένα δημοκρατικό πολίτευμα. Μπορεί να υπήρξαν και άλλα. …..Και ούτε είναι το ότι εφήρμοσε ένα πρότυπο πολίτευμα, διότι δεν επρόκειτο για κάτι τέτοιο. Είναι όμως η πρώτη που προσδιόρισε την ομορφιά ενός τέτοιου πολιτεύματος και τις προϋποθέσεις εφαρμογής τους και διέκρινε επίσης με τον καιρό και την εμπειρία, τους κινδύνους που περιέβαλλαν την Δημοκρατία και τα λάθη που έπρεπε ν’ αποφευχθούν.
Εδώ στην Πνύκα αντήχησαν φράσεις όπως αυτές που αποδίδονται στον Περικλή: «Δεν είναι η καταγωγή από μία τάξη, αλλά η ικανότητα που μας οδηγεί στις διακρίσεις και στα τιμητικά αξιώματα. Αντίθετα, η φτώχεια δεν έχει ως συνέπεια κάποιος που μπορεί να υπηρετήσει την Πόλη να εμποδίζεται, λόγω της άσημης κοινωνικής του θέσης. Εφαρμόζουμε την Ελευθερία στην πράξη. Ζώμεν δε ως ελεύθεροι πολίτες κ.λπ.».
Εδώ, επίσης, τον επόμενο αιώνα, ο Δημοσθένης εμέμφθη δριμύτατα το λαό, καλώντας τον να είναι πιο υπεύθυνος, πιο δραστήριος, πιο γενναίος, γιατί η Δημοκρατία το απαιτεί πάντα, ειδεμή θα επέλθει η κατάρρευση!.
Αυτά τα μεγαλειώδη κείμενα τα διάβασα, τα μετέφρασα και τα σχολίασα σε γενιές νέων ανθρώπων. Με συνόδευσαν, με ενθάρρυναν! Πώς, λοιπόν, να μην είναι συγκινημένη απόψε, που είναι σαν να με καλείτε να τα ξαναθυμηθώ;
Αλλά η Αθηναϊκή Δημοκρατία είχε συνδεθεί σ’ έναν ολόκληρο προσανατολισμό σκέψης κι ένα σύνολο αξιών, που υπήρχαν από καιρό στην Ελλάδα, κάτι που φαίνεται σε όλα τα κείμενα. Είπα ότι η Δημοκρατία αντιπροσώπευε τη Δικαιοσύνη ενάντια στη βία, πολύ κοντά στην Πνύκα ορθώνεται ο Άρειος Πάγος αυτός ο λόφος όπου, κατά την «Ορέστεια» του Αισχύλου, η θεά Αθηνά ίδρυσε ένα δικαστήριο που σκοπό είχε να δώσει τέλος στις έριδες, που διαδέχονταν η μία την άλλη στους κόλπους των Ατρειδών. Οι αντιπαραθέσεις της Πνύκας συμπληρώνοντας με τις συζητήσεις ενώπιο της δικαιοσύνης.
Η Δημοκρατία συνεπάγεται επίσης ανάληψη ευθυνών και εμπιστοσύνη στον άνθρωπο. Αυτή είναι ίσως η ωραιότερη προσφορά της Ελλάδος. Αυτή η εμπιστοσύνη στον άνθρωπο ενέπνεε ήδη τα Έπη του Ομήρου. Συνδυαζόταν με το σεβασμό προς τους Θεούς και με την ιδέα του Πόνου και του Θανάτου. Οδηγούσε σε μια βαθιά προσήλωση στη διαγωγή των ανθρώπων, στα σφάλματα και στις προσδοκίες τους. Πνευματικά, διανοητικά, αυτή η εμπιστοσύνη έφερε στην Αθήνα την εξαιρετική άνθιση των Επιστημών, Δημιουργίας και Καινοτομιών σε όλους τους τομίες, λογοτεχνικούς και επιστημονικούς γεγονός που εξακολουθεί ακόμη και σήμερα να μας καταπλήσσει. Ηθικά όλο και περισσότερο ενίσχυε το σεβασμό για τους άλλους ανθρώπους και την επιθυμία κατανόησης ανοχής και ομόνοιας. Ήδη η Ιλιάδα τελείωνε με τον κατευνασμό μιας οργής και με μια απέραντη συμπόνια για την οδύνη και των δύο μερών. Αργότερα η Αθηνά θα μιλούσε για την πραότητα που είχε κυριαρχήσει χάρις σ’ αυτήν.
Η σκληρότητα ήταν παρεπόμενον των βαρβάρων. Ελληνισμός και σκληρότητα είναι δύο έννοιες που διίστανται.
Αυτές οι ιδέες ακτινοβολούν σε όλες τις ομιλίες της εποχής εκείνης – στην Πνύκα, στο Δικαστήριο και στο Θέατρο ακόμη. Γαλουχήθηκα με τις ιδέες αυτές, προσπάθησα μέσα στον κόσμο μας, που έχει κατακλυσθεί από πολλές μορφές βίας, να τις μεταφέρω σε όσο το δυνατόν περισσότερους νέους.
Πώς, λοιπόν, να μην είμαι ευγνώμων βλέποντας τις προσπάθειές μου να αναγνωρίζονται στον τόπο ακριβώς όπου τις είδα να γεννιούνται!
Αλλ’ αυτές οι αναφορές στην Πνύκα, στον Άρειο Πάγο, στους δρόμους και στο Θέατρο του Διονύσου μας οδηγούν αναπόφευκτα στην Ακρόπολη… ησυχάστε! Δεν θα γίνω εδώ συγγραφέας ενός Ύμνου προς την Ακρόπολη. Αλλά πώς να ξεχάσουμε την παρουσία της και το τι έκαμε για μας! Μας θυμίζει ότι το δημοκρατικό ιδεώδες, το ιδεώδες της δικαιοσύνης, της ανοχής και του ανθρωπισμού, δε θα είχαν ίσως φθάσει ως εμάς, αν δεν τα είχε συνδυάσει η Ελλάδα με το Κάλλος. Ο Δημοσθένης αναφέρει ορισμένες φορές τη θέα προς την Ακρόπολη, αυτά τα Προπύλαια, μιλώντας με υπερηφάνεια για των Αναθημάτων το Κάλλος, κι ακόμη ο Περικλής διεκήρυσσε: «φιλοκαλούμεν μετ’ ευτελείας», «αγαπάμε το Ωραίο με απλότητα».
Θαυμάζουμε το Λαό που ένιωθε την ανάγκη να επινοήσει έναν τέτοιο Λόγο.
Αλλά νομίζω ότι η έννοια του Ωραίου στην Αρχαία Ελλάδα δεν αφορούσε μόνο τη Γλυπτική ή την Αρχιτεκτονική. Η αληθινή δημιουργία, η Ποίηση, στοχεύει στο Ωραίο κι από εκεί στη διαχρονικότητα. Οι συγγραφείς που δε γράφουν ωραία, λησμονούνται. Στο σημερινό κόσμο που είναι γεμάτος από άρθρα γραμμένα στο πόδι, «ντοσιέ» και ακατάληπτες γλώσσες, ξέρω πόσο μια ανάσα έργων ελληνικών ανακουφίζει! Το δοκίμασα προσωπικά, προσπάθησα να το δοκιμάσουν και οι μαθητές μου. εύχομαι θερμά να μη στερήσουν από τους αυριανούς νέους αυτό το ανεκτίμητο προνόμιο.
Πιστεύω ακόμη ότι αυτή η έννοια του Ωραίου συνδυάζεται στενά με την έννοια του ιδεώδους και για την παρουσία αυτής της εμπιστοσύνης προς τον άνθρωπο που μόνος πριν λίγο ανέφερα. Λίγος ενθουσιασμός για τις δημοκρατικές αρχές θα έκανε καλό στην εποχή μας, λίγη αγάπη για τη ζωή επίσης, καθώς και λίγος αέρας ηθικής ανδρείας που υπάρχει σ’ όλα αυτά τα κείμενα και που χάρις στην Ωριμότητα της έκφρασής τους παραμένουν ζωντανά, παλλόμενα, έτοιμα να δημιουργήσουν και πάλι! Γι’ αυτό πέρασα τη ζωή μου υπερασπιζόμενη την παρουσία των Ελληνικών σπουδών στην εκπαίδευση των νέων.
Ζαλισμένοι από τις ανακαλύψεις της σύγχρονης επιστήμης, αποκτηνωμένοι από τις οικονομικές έγνοιες και το δέλεαρ του αμέσου κέρδους πολλοί άνθρωποι, σε πολλές χώρες έφθασαν να παραβλέπουν τις προτεραιότητες της εκπαίδευσης. Κάποιος ρωτούσε με ειρωνεία. «τα Αρχαία Ελληνικά; Σε τι χρησιμεύουν…». Υπουργοί, διευθυντές εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων, καθηγητές, εκπαιδευτικοί, παρασύρθηκαν από αυτήν την τάση. Ξέχασαν ότι η Εκπαίδευση, η Παιδεία, χρησιμεύουν πρωτίστως στην ανάπτυξη κριτικής σκέψης και γενναιοδωρίας στους νέους, μέσα από μία αργή διαδικασία αφομοίωσης.
Αν υπερασπιζόμαστε, λοιπόν, την Παιδεία της Αρχαίας Ελλάδας στη σημερινή εκπαίδευση, δεν το κάνουμε επειδή ανήκει στο κοινό μας παρελθόν, αλλά γιατί αποτελεί το καλύτερο εχέγγυο για το μέλλον, και αυτό χωρίς να λαμβάνουμε υπόψη το γεγονός ότι τα Λατινικά και τα Ελληνικά υπήρξαν η τροφή πολλών λαών και παραμένουν συνεπώς ένας φυσικός συντελεστής ένωσης.


Πολιτεία